Tổng quan về thị trường tài chính Việt Nam: Thực trạng và giải pháp

Khu vực tài chính đã và đang đóng vai trò quan trọng đối với nền kinh tế quốc dân. Nguồn: internet Thực trạng thị trường tài chính Việt Nam Trong những năm gần đây, khu vực tài chính (KVTC) đã phát triển mạnh mẽ cả về chiều rộng lẫn chiều sâu, đặc biệt là các thị trường: (i) Hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) và các tổ chức tài chính (TCTC); (ii) Thị trường trái phiếu và thị trường cổ phiếu; (iii) Thị trường bảo hiểm. Hệ thống ngân hàng thương nghiệp và tổ chức tài chính Hệ thống NHTM và các TCTC giữ vai trò quan yếu trong KVTC Việt Nam, vì đây là thị trường cung cấp vốn cốt tử cho các doanh nghiệp (DN). Tốc độ tăng trưởng tín dụng ảnh hưởng trực tiếp tới tốc độ tăng trưởng kinh tế. Bây chừ, đang có 01 NHTM Nhà nước (Agribank), 04 nhà băng TMCP Nhà nước chiếm cổ phần chi phối (Vietcombank, Vietinbank, BIDV, MHB); 34 ngân hàng TMCP; 01 Quỹ tín dụng quần chúng Trung ương (TDND), 968 Quỹ TDND cơ sở, 2 TCTC vi mô; 04 ngân hàng liên doanh; 50 chi nhánh ngân hàng nước ngoài; 5 nhà băng 100% vốn nước ngoài; 49 văn phòng đại diện của các nhà băng nước ngoài; 18 công ty tài chính và 12 công ty cho thuê tài chính. Tính đến 31/12/2013, tổng tài sản của toàn hệ thống các TCTD đạt khoảng 5,75 triệu tỷ đồng, tăng 13,2% so với năm 2012; Dư nợ tín dụng đối với nền kinh tế đạt khoảng 3,48 triệu tỷ đồng (khoảng 100% GDP), tăng 12,52% so với dư nợ tại thời khắc 31/12/2012. Về lãi suất, từ năm 2013 đến nay, nhà băng quốc gia (NHNN) đã nhiều lần điều chỉnh các mức lãi suất điều hành để hạ mặt bằng lãi suất cho vay của NHTM và giúp các DN có thể tiếp cận vốn. Ở thời khắc hiện tại, trần lãi suất huy động vốn được quy định ở mức 6% đối với tiền gửi dưới 6 tháng. Theo đó, các mức lãi suất cho vay được thị trường điều chỉnh tương ứng ở mức khoảng 8,5-10% tùy theo đối tượng khách hàng. Về điều hành tỷ giá và giá vàng, NHNN đã và đang thực hiện điều hành linh hoạt tỷ giá, bảo đảm tính ổn định và có dự báo trước đối với thị trường ngoại hối. Tỷ giá bình quân liên nhà băng hiện ở mức 21.246 VND/USD và tỷ giá mua bán VND/ USD tại các NHTM vào khoảng 21.300 - 21.360 VND/USD. Đối với nghiệp vụ quản lý hoạt động kinh doanh vàng, ngày 03/04/2012, Chính phủ ban hành Nghị định 24/2012/NĐ-CP, trong đó quy định quốc gia độc quyền sản xuất vàng miếng, xuất và nhập cảng vàng nguyên liệu để sinh sản vàng miếng. Theo đó, bắt đầu từ tháng 03/2013, NHNN đã tiến hành 76 phiên đấu thầu vàng với khối lượng chào bán là 1.932.000 lượng và trúng thầu là 1.819.900 lượng, giá trị khoảng 71,3 nghìn tỷ đồng. Cùng với việc thắt chặt tín dụng ngoại tệ, hoạt động đấu thầu và điều hành thị trường vàng đã có kết quả tích cực trong việc giảm đáng kể tình trạng vàng hóa, đô la hóa nền kinh tế; Tạo điều kiện thuận tiện cho NHNN điều hành chính sách tiền tệ theo mục tiêu duy trì ổn định giá trị tiền đồng và lạm phát. Thị trường chứng khoán Thị trường chứng khoán (TTCK) chỉ mới hình thành và phát triển trong hơn một thập kỷ nhưng đã xây dựng được khuôn khổ pháp lý, cơ cấu và quy mô thị trường khá đầy đủ, ăn nhập với các thông lệ quốc tế. Về khuôn khổ pháp lý, TTCK được điều chỉnh bởi Luật Chứng khoán năm 2006; Luật sửa đổi, bổ sung Luật Chứng khoán năm 2010; Nghị định số 58/2012/NĐ-CP và các thông tư hướng dẫn đối với các vấn đề của TTCK như niêm yết, giao dịch, công ty chứng khoán, quản lý quỹ, ban bố thông báo, hoạt động của nhà đầu tư nước ngoài. Về quy mô, cơ cấu thị trường, TTCK hiện có 02 sàn giao du chứng khoán với 662 công ty niêm yết, 89 công ty chứng khoán còn hoạt động môi giới, 41 công ty quản lý quỹ và 21 quỹ đầu tư chứng khoán (trong đó có 11 quỹ mở, 8 quỹ thành viên, 20 văn phòng đại diện). Cơ sở các nhà đầu tư trên thị trường đã có sự cải thiện, số lượng account nhà đầu tư đạt gần 1,4 triệu, trong đó, so với năm 2013, số lượng nhà đầu tư nước ngoài tăng 10%. Đặc biệt, là nhà đầu tư tổ chức nước ngoài tăng 55%. Mặc dù bối cảnh kinh tế thế giới và trong nước còn nhiều khó khăn, song TTCK Việt Nam vẫn đạt được những kết quả khả quan. Tính đến tháng 6/2014, chỉ số VN-Index tăng 12,43% và HNX-Index tăng 12,68% so với cuối năm 2013; Mức vốn hóa TTCK đạt khoảng 1.144 nghìn tỷ đồng, tương đương 31,9% GDP. Giá trị giao thiệp bình quân mỗi phiên trong 6 tháng đầu năm 2014 (tính đến hết ngày 30/6) đạt 4.752 tỷ đồng, tăng 76,71% so với bình quân cả năm 2013 vàtăng 56,28% so với bình quân 6 tháng đầu năm 2013. Trong đó, cổ phiếu và chứng chỉ quỹ đạt khoảng 2.687 tỷ đồng, tăng 79,19% so với bình quân 6 tháng đầu năm 2013 và tăng 95,52% so với bình quân mỗi phiên cả năm 2013. Về hoạt động huy động vốn, tổng vốn huy động qua TTCK từđầu năm đến ngày 17/6 đạt 127 nghìn tỷ đồng, giảm 2,64% so với 6 tháng đầu năm 2013, trong đó: Vốn huy động qua phát hành cổ phiếu và cổ phần hóa (không tính phát hành riêng lẻ) ước đạt hơn 7.432 tỷ đồng, giảm 1,79% so với 6 tháng đầu năm 2013; Vốn huy động qua TPCP đạt 119 nghìn tỷ đồng, giảm 2,9% so với tháng trước. Thị trường bảo hiểm Năm 2014, Mặc dù trong bối cảnh kinh tế vĩ mô chưa thực thụ ổn định, sản xuất kinh dinh hồi phục chậm, thu nhập của người dân chưa được cải thiện, thiên tai diễn biến phức tạp, nhưng với sự dự thị trường của 45 DN, trong đó có 29 DN bảo hiểm phi nhân đọc thêm thọ (BHPNT), 16 DN bảo hiểm nhân thọ (BHNT), 8 DN môi giới bảo hiểm (MGBH) và2 DN tái bảo hiểm (TBH), thị trường bảo hiểm (TTBH) vẫn đạt được những kết quả tăng trưởng hăng hái. Về quy mô thị trường, tổng doanh thu phíbảo hiểm toàn thịtrường 6 tháng đầu năm 2014 ước đạt 24.129 tỷ đồng, tăng 12,6% so với năm 2013. Trong đó, doanh thu phí BHPNT ước đạt 11.052 tỷ đồng, tăng 19,5%; Doanh thu phí BHNT ước đạt 13.077 tỷ đồng, tăng 7,3%. Về chi trả lợi quyền bảo hiểm, tổng số tiền thực bồi hoàn và trả tiền bảo hiểm ước khoảng 9.806 tỷ đồng. Trong đó, các DN BHPNT ước đạt 5.912 tỷ đồng, các DN BHNT ước đạt 3.894 tỷ đồng. Tổng số tiền đầu tư trở lại nền kinh tế của các DN bảo hiểm 6 tháng đầu năm 2013 ước đạt 116.318 tỷ đồng, tăng 12,4% so với năm 2012, trong đó, các DN BHPNT đạt khoảng 23.181 tỷ đồng, tăng 0.05%; Các DN BHNT đạt khoảng 93.137 tỷ đồng, tăng 16%. Tỷ trọng đầu tư vào trái khoán chính phủ (TPCP) đạt gần 50%, góp phần vào công tác huy động vốn đầu tư cho phát triển kinh tế - từng lớp. Trong năm 2013 - 2014, ngân hàng quốc gia đã nhiều lần điều chỉnh các mức lãi suất điều hành để hạ mặt bằng lãi suất cho vay của NHTM, giúp các DN tiếp cận vốn. Ở thời điểm hiện tại, trần lãi suất huy động vốn được quy định ở mức 6% đối với tiền gửi dưới 6 tháng. Theo đó, các mức lãi suất cho vay được thị trường điều chỉnh ứng ở mức khoảng 8,5-10% tùy theo đối tượng khách hàng. Về kết quả hoạt động, trong năm 2013 đã có 14/29 DN BHPNT kinh doanh có lãi, 10/16 DN BHNT có lãi và có 9/11 DN MGBH có lãi; 4 DN BHPNT và TBH đã được tổ chức xếp hạng quốc tế A.M Best xếp hạng về năng lực tài chính, trong đó, 02 DN (Samsung Vina và Vinare) được xếp hạng B++; 02 DN (Tổng Công ty cổ phần Bảo hiểm Dầu khí Việt Nam và Công ty TBH PVI) được xếp hạng B+. Giải pháp phát triển thị trường tài chính Tiếp nối những kết quả trên, nhằm phát huy vai trò của TCTC trong bối cảnh tái cơ cấu nền kinh tế, trong thời tại đây gian tới cần tụ hội vào một số giải pháp để phát triển KVTC, cụ thể như sau: Thứ nhất, đối với các ngân hàng thương mại và tổ chức tài chính: Tiếp tục triển khai các giải pháp nêu tại “Đề án Cơ cấu lại hệ thống các TCTD tuổi 2011-2015” được ban hành theo Quyết định số 254/QĐ-TTg ngày 01/03/2012 của Thủ tướng Chính phủ; “Đề án Xử lý nợ xấu của hệ thống các TCTD” và Phát huy vai trò, chức năng, nhiệm vụ của Công ty Quản lý tài sản của các TCTD Việt Nam. - Đổi mới và hoàn thiện hệ thống các văn bản pháp lý về hoạt động nhà băng. Cụ thể, ban hành chuẩn an toàn vốn thích hợp với Basel II; Sửa đổi, bổ sung quy định về cấp tín dụng, phân loại nợ, trích lập; Hoàn thiện các văn bản chỉ dẫn Luật Bảo hiểm tiền gửi và Luật Phòng, chống rửa tiền, tài trợ khủng bố; Hoàn thiện các quy định về cấp phép thành lập TCTD; Sửa đổi, bổ sung hệ thống kế toán của các TCTD phù hợp hơn với chuẩn kế toán quốc tế; Đẩy mạnh thanh toán không dùng tiền mặt giai đoạn 2011 - 2015 theo Quyết định số 2459/ QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ; - Nối đổi mới và nâng cao hiệu quả thanh tra, giám sát ngân hàng duyệt y việc hoàn thiện mô hình tổ chức và hoạt động của Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng; Phát triển hệ thống giám sát theo tiêu chuẩn CAMELS - hệ thống đánh giá tình trạng vững mạnh của các TCTC và cảnh báo sớm trong hoạt động nhà băng...; - Tạo điều kiện cho các TCTD sáp nhập, thống nhất, mua lại phê duyệt tìm kiếm, giới thiệu đối tác, cung cấp thông tin cho các TCTD có nhu cầu tham dự, hỗ trợ về kỹ thuật, pháp lý và thủ tục; - Điều hành chủ động, linh hoạt, có hiệu quả các công cụ chính sách tiền tệ, tỷ giá, lãi suất theo nguyên tắc thị trường để đảm bảo an toàn hệ thống ngân hàng; Giảm thiểu rủi ro cho nền kinh tế, song song góp phần kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô và xúc tiến tăng trưởng kinh tế bền vững; - Tiếp đương đại hóa và phát triển đồng bộ hệ thống công nghệ nhà băng. Đặc biệt, hệ thống thông báo quản lý của NHNN và hệ thống tính sổ nhà băng hạp với các nguyên tắc cơ bản của các hệ thống tính sổ trọng yếu của nhà băng tính sổ quốc tế. Thứ hai, đối với thị trường chứng khoán: TTCK Việt Nam trong thời kì qua đã có những chuyển biến khả quan, nhờ vào những tín hiệu ổn định kinh tế vĩ mô và các giải pháp hăng hái trong lĩnh vực chứng khoán. Để đẩy mạnh hơn nữa, thời gian tới cần tiếp khai triển các giải pháp sau: - Rà, đánh giá hệ thống văn bản luật pháp nhằm đẩy nhanh tiến trình tái cấu trúc và phát triển TTCK: Tiếp tục hoàn thiện các đề án như: Đề án TTCK phái sinh; Nghị định về TTCK phái sinh; Đề án thành lập Sở giao thiệp Chứng khoán Việt Nam và quyết định về tỷ lệ dự của nhà đầu tư (NĐT) nước ngoài trên TTCK Việt Nam; - Thực hành tái cấu trúc cơ sở hàng hóa: Nâng cao chất lượng DN niêm yết, tăng cường tính sáng tỏ trên TTCK, đẩy nhanh cổ phần hóa, đấu giá cổ phần các DN quốc gia nhằm tạo hàng hóa có chất lượng cao cho thị trường; - Thực hiện tái cấu trúc cơ sở NĐT và tái cấu trúc các tổ chức kinh doanh chứng khoán: Trên cơ sở phân loại và nâng cao chất lượng dịch vụ chứng khoán; Nâng cao năng lực tài chính, quản trị công ty, quản trị rủi ro, cho phép NĐT nước ngoài sở hữu các tổ chức kinh dinh theo các cam kết của Tổ chức thương mại thế giới, khuyến khích các tổ chức tài chính quốc tế có uy tín tham gia; Đấu tái cấu trúc tổ chức quản lý thị trường: Xây dựng và hoàn thiện đề án, quyết định về tổ chức và hoạt động của Sở giao dịch Chứng khoán Việt Nam trên nguyên tắc thống nhất về chức năng như bộ máy quản lý và quản trị hoạt động; Củng cố mô hình hoạt động độc lập của trọng tâm Lưu ký Chứng khoán Việt Nam theo hướng bổ sung chức năng đối tác thanh toán trọng tâm... Thứ ba, đối với TTBH: Trong năm 2014, TTBH được định hướng phát triển an toàn, hiệu quả và vững bền; Tiếp cận các chuẩn quốc tế; Nâng cao khả năng đáp ứng nhu cầu bảo hiểm cho các lĩnh vực kinh tế và dân cư; Góp phần ổn định nền kinh tế - tầng lớp. Theo đó, giải pháp vận dụng nhằm phát triển TTBH trong thời kì tới cụ thể gồm: - Hoàn thiện các cơ chế, chính sách, tạo chuồng tiêu pháp lý thuận lợi cho sự phát triển của TTBH; Bổ sung các quy định về bảo hiểm bảo lãnh; Ban hành tiêu chí đánh giá, xếp loại DNBH; Ban hành quy định khai triển BHNT qua ngân hàng; Sửa đổi, bổ sung chế độ bảo hiểm buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới; duyệt y các quy chế quản lý, sử dụng Quỹ bảo vệ người được bảo hiểm; Nghiên cứu xây dựng chính sách phát triển BHNT dành cho người có thu nhập thấp; - Tiếp thực hành các giải pháp tái cấu trúc DNBH theo đúng lịch trình; Tăng cường công tác quản lý, giám sát, đảm bảo chừng độ an toàn vốn của các DNBH ăn nhập với quy mô hoạt động, cơ cấu đầu tư và khả năng thanh toán theo quy định của luật pháp; Tổ chức thẩm tra hoạt động chi trả, giải quyết lợi quyền cho khách hàng của các DNBH; - Mở mang, phát triển và nâng cao chất lượng sản phẩm bảo hiểm. Đồng thời, khai triển thí điểm bảo hiểm hưu trí tự nguyện. Đặc biệt là tăng cường hiệp tác giữa các DNBH, khắc phục tình trạng trục lợi bảo hiểm và cạnh tranh không lành mạnh; Củng cố bộ máy tổ chức, nâng cao vai trò và hiệu quả hoạt động của Hiệp hội bảo hiểm... Bài đăng trên tập san Tài chính số 7 - 2014